Từ xưa đến nay, khái niệm hệ thống định vị toàn cầu (hay GPS) đã trở thành một khái niệm dùng để chỉ hệ thống định vị trên các thiết bị thông minh như điện thoại di động, đồng hồ thể thao hay màn hình điều khiển trong ô tô. Tuy nhiên, hiện nay quân đội Hoa Kỳ là đơn vị duy nhất tài trợ và quản lý hệ thống định vị toàn cầu này. Trong kỷ nguyên phát triển không ngừng của khoa học và công nghệ, vấn đề bảo mật quyền riêng tư của người dùng được đề cao hơn bao giờ hết. Chính vì vậy, việc một đơn vị độc quyền sử dụng nền tảng định vị được xem là một rủi ro vô cùng lớn đối với an ninh của mỗi quốc gia. Từ những nguyên nhân này, hiện nay các quốc gia trên thế giới đang ráo riết nghiên cứu và xây dựng hệ thống vệ tinh dẫn đường toàn cầu của riêng mình (hay còn gọi là GNSS). Việc phát triển này không chỉ nhằm phục vụ các lợi ích dân sự cốt lõi mà còn là khởi đầu của một cuộc chiến ngầm giữa các quốc gia nhằm giành quyền kiểm soát không gian mạng, an ninh quân sự và chủ quyền công nghệ tối thượng.

Hoàn cảnh lịch sử và lỗ hổng từ sự độc quyền của Hoa Kỳ đối với GPS

Vào đầu thập niên những năm 1980, GPS đã tạo ra một cuộc cách mạng trong nhiều lĩnh vực như hàng không, vận tải biển, hậu cần… khi chúng được cho phép ứng dụng cho mục đích dân sự. Về sâu xa, hệ thống định vị GPS vẫn luôn được coi là một tài sản chiến lược thuộc quyền kiểm soát của Mỹ, đồng thời vẫn mang lại những giá trị thương mại nhất định. Khi có được đặc quyền này, trong trường hợp xảy ra xung đột vũ trang, Hoa Kỳ có thể vô hiệu hóa hoàn toàn hoặc làm suy giảm tín hiệu đối với các khu vực địa lý cụ thể. Mặt khác, việc một quốc gia đặt toàn bộ các cơ sở hạ tầng của mình như mạng lưới điện, hệ thống viễn thông hay hệ thống an ninh phòng thủ của mình vào quyền kiểm soát của một quốc gia khác là điều vô cùng rủi ro. Đây chính là nguyên nhân cốt lõi làm động lực để các quốc gia rót vốn đầu tư trong cuộc chiến thiết lập không gian trên Trái Đất. 

Khát vọng về tự chủ quân sự của Nga thông qua GLONASS

Hiện nay, hệ thống GLONASS được phát triển bởi Liên bang Nga được xem là đối thủ nặng ký và lâu đời nhất, cạnh tranh trực tiếp với hệ thống GPS của Mỹ. Hệ thống GLONGASS đã được Nga phát triển trong một thời gian dài, bắt đầutừ Chiếntranh Lạnh với Washington – một giai đoạn đầy thăng trầm và biến động. Hệ thống này đã được ưu tiên để phát triển mạnh mẽ hơn, khôi phục được khả năng phủ sóng toàn cầu sau một giai đoạn trì trệ trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế hậu Xô Viết. So với GPS, hệ thống GLONASS có cấu trúc quỹ đạo được thiết kế và tính toán tối ưu cho các vùng vĩ độ cao. Chính vì vậy, tại khu vực Bắc Cực và Bắc Âu thì hệ thống GLONASS sẽ đạt được độ tin cậy và chính xác cao hơn, trong khi hệ thống GPS đôi khi sẽ gặp phải tình trạng nhiễu loạn. Không chỉ vậy, hệ thống GLONASS còn đóng vai trò là tấm khiên bảo vệ vững chắc cho các lực lượng vũ trang của họ như hạm đội tàu ngầm hạt nhân, tên lửa hành trình… cho nước Nga. Điều này đảm bảo rằng Moscow có thể tự chủ động trong việc xác định phương hướng tác chiến mà không sợ bị can thiệp bởi các quốc gia khác. 

Tầm nhìn chiến lược của Liên minh Châu Âu thông qua Galileo

Hiện nay, hệ thống Galileo được phát triển bởi Liên minh châu Âu và vận hành với một cơ chế khác biệt hoàn toàn so với hai hệ thống GPS và GLONASS. Điều này là do hệ thống Galileo sẽ được quản lý, kiểm soát và vận hành hoàn toàn bởi các tổ chức dân sự, đây cũng là hệ thống đầu tiên trên thế giới thực hiện được điều nay. Để đạt được quyền tự chủ và bảo vệ lợi ích lâu dài cho khu vực, Châu Âu đã quyết tâm thực hiện mặc cho có nhiều sự hoài nghi và phản đối gay gắt từ chính phủ Mỹ. Trong đó, hệ thống Galileo có thể cung cấp độ chính xác vượt trội, thu hẹp tối đa sai số định vị xuống mức thấp nhất nhờ được trang bị các công nghệ mới nhất và hệ thống đồng hồ nguyên tử cực kỳ tinh vi trên mỗi vệ tinh. Không chỉ vậy, Galileo cũng được tích hợp luôn nền tảng tìm kiếm cứu nạn trên phạm vi toàn đầu, điều này giúp các vệ tính có thể nhận được hầu hết các tín hiệu cấp cứu SOS từ hầu hết tất cả các khu vực trên thế giới. 

Tham vọng phát triển một cách vũ bão của Trung Quốc thông qua BeiDou

Không chịu khoan nhượng từ những cường quốc nêu trên, hiện nay Trung Quốc vẫn đang tự lực phát triển hệ thống BeiDou (Bắc Đẩu) của riêng mình để tham gia cuộc chiến về không gian trên toàn cầu. Dù hệ thống BeiDou xuất phát muộn hơn so với các hệ thống nêu trên, nhưng chúng cũng đã đạt được những thành tích vô cùng ấn tượng so với hệ thống GPS. Hệ thống này có thể giúp Bắc Kinh lan tỏa sâu rộng tầm ảnh hưởng về công nghệ và tiêu chuẩn kỹ thuật đến các quốc gia đang phát triển trên toàn cầu. Trong đó, hệ thống Bắc Đẩu có thể giúp người dùng trao đổi dữ liệu văn bản thông qua mạng lưới vệ tinh ngay cả khi họ đang ở vùng phủ sóng của các tháp viễn thông mặt đất. Điều này là do Bắc Đẩu đã được tích hợp khả năng truyền tải tin nhắn ngắn hai chiều tích hợp sẵn. Chính những điều này đã giúp Trung Quốc củng cố được vị thế của mình trong không gian toàn cầu, từ đó tạo ra những áp lực nhất định đối với trật tự kỹ thuật số đã được phát triển trong hàng thập kỷ qua của Châu Âu.

Kết luận chung

Cho đến thời điểm hiện tại, không gian bầu trời của chúng ta không còn là một khoảng trống êm đềm nữa. Nhờ sự phát triển của các mạng lưới như GLONASS, Galileo, BeiDou và GPS, cách thức vận hành của nền văn minh nhân loại đã có những thay đổi mang tính bước ngoặt. Việc Mỹ không còn độc quyền trên quỹ đạo chung đã cho thấy tất cả các quốc gia trên thế giới đều đang đầu tư vào phát triển công nghệ định vị cho riêng mình.